Zekât, malın bereketi ve kalbin arınması için farz kılınmış büyük bir ibadettir. Ancak zekâtın fazileti kadar, doğru şekilde hesaplanması da çok önemlidir. Çünkü yanlış hesaplanan zekât bazen eksik verilir, bazen de gereksiz yere fazla verilip kişi zorlanabilir.
Bu yüzden en çok aranan sorulardan biri şudur: Zekât nasıl hesaplanır? Altın zekâtı nasıl verilir? Nakit paranın zekâtı nasıl hesaplanır? Borç ve alacak zekât hesabına dahil mi?
Bu yazıda zekât hesaplamayı karışık anlatmadan, herkesin kolayca uygulayabileceği pratik bir yöntemle anlatacağız. Altın, nakit, döviz, borç, alacak ve birikim gibi tüm kalemleri tek tek ele alacağız.
Zekât hesaplamanın mantığı şudur:
Kişinin temel ihtiyaçları ve borçları çıkarıldıktan sonra elinde kalan zekâta tabi malın toplamı nisap miktarını geçiyorsa zekât gerekir.
Zekât oranı ise yüzde 2,5 yani kırkta birdir.
Yani:
Toplam zekâta tabi mal x 0,025 = verilecek zekât
Bu kadar basit bir formülün içinde bazı detaylar vardır. Asıl mesele, hangi malların zekâta tabi olduğunu doğru belirlemektir.
Nisap, zekâtın farz olma sınırıdır.
Nisap, genel olarak:
80,18 gram altın
değeri üzerinden hesaplanır.
Yani kişi, temel ihtiyaçları dışında bu değere denk bir mala sahipse ve üzerinden 1 yıl geçmişse zekât farz olur.
Zekât hesaplamaya başlamadan önce hangi kalemleri dahil edeceğini bilmelisin.
Zekâta tabi olanlar:
Altın
Gümüş
Nakit para
Banka hesabındaki birikim
Döviz
Ticaret malları
Kâr amaçlı alınan hisse senetleri
Kira gelirinden biriken para
Tahsil edilebilecek alacaklar
Zekâta tabi olmayanlar:
Oturduğun ev
Kullandığın araba
Ev eşyaları
Kıyafetler
Telefon, bilgisayar
Mesleki ekipmanlar
Temel yaşam giderleri
Altın, zekâta tabi malların başında gelir.
Altın zekâtı hesaplamak için:
Toplam altın gramını hesapla
O günkü altın gram fiyatıyla çarp
Toplam değerin yüzde 2,5’ini al
Örnek:
50 gram altın var
Gram altın 3000 TL olsun
50 x 3000 = 150.000 TL
150.000 x 0,025 = 3.750 TL zekât
Altın olarak da verebilirsin, TL olarak da verebilirsin.
Bu soru çok sorulur.
Altın altındır. Takı da olsa, bilezik de olsa zekâta tabidir.
Yani ziynet altınlarının da zekâtı vardır.
Kişi “Bu takıyı takıyorum” dese bile altın olduğu için zekât hesabına dahil edilir.
Nakit para, en kolay hesaplanan zekât kalemidir.
Evdeki nakit
Cüzdandaki para
Bankadaki TL birikimi
hepsi toplanır ve yüzde 2,5 hesaplanır.
Örnek:
Bankada 80.000 TL var
Evde 10.000 TL var
Toplam: 90.000 TL
90.000 x 0,025 = 2.250 TL zekât
Döviz, zekâta tabidir.
Dolar, Euro veya başka para birimleri varsa:
Dövizi TL’ye çevir
TL toplamına ekle
Yüzde 2,5 hesapla
Örnek:
1000 dolar var
Kur 32 TL olsun
1000 x 32 = 32.000 TL
Bu değer zekât toplamına eklenir.
Evet.
Zekât hesaplanırken kişinin ödemesi gereken borçlar, zekât malından düşülür.
Burada dikkat edilmesi gereken şey şudur:
Gerçek borçlar düşülür
Ödenmesi gereken borçlar düşülür
Kısa vadeli borçlar daha öncelikli düşülür
Örnek:
Toplam birikim 200.000 TL
Ödenecek borç 40.000 TL
Zekâta tabi miktar: 160.000 TL
160.000 x 0,025 = 4.000 TL zekât
Evet, verebilir.
Ama borç miktarı kişinin zekâta tabi malını nisap altına düşürüyorsa, zekât farz olmaz.
Burada en doğru yöntem şudur:
Toplam birikim hesaplanır
Ödenecek borçlar çıkarılır
Kalan miktar nisap üstündeyse zekât verilir
Bu konu çok karıştırılır.
Alacak ikiye ayrılır:
Tahsil edilebilecek alacak
Tahsil edilmesi şüpheli alacak
Tahsil edilebilecek alacak zekât hesabına dahil edilir.
Örneğin:
Birine borç verdin ve geri alacağın kesin
Maaş alacağın var
Kira alacağın var
Bunlar zekâta tabidir.
Ama:
Kayıp bir alacak
İflas etmiş birinden alacak
Yıllardır alınamayan borç
gibi alacaklar kesin olmadığı için hemen zekâta dahil edilmez.
Eğer borç verdiğin parayı geri alacağın kesinse, o para senin malın sayılır.
Bu durumda zekât hesabına dahil edilir.
Ancak geri alma ihtimali yoksa, o para elinde yok sayılır. Geri alınırsa, o zaman zekâtı verilir.
Bu konu hassastır.
Faiz geliri zekât hesabına dahil edilmez. Çünkü faiz, helal mal değildir.
Faizden gelen para zekât olarak verilmez. Bu paranın ihtiyaç sahiplerine verilmesi, zekât niyetiyle değil, temizlenme niyetiyle yapılır.
Zekât, helal maldan verilir.
Kira geliri zekât malı değildir.
Ancak kira gelirinden biriken para, yıl sonunda elde kaldıysa zekâta tabi olur.
Örnek:
Her ay kira alıyorsun
Ama harcıyorsun, elinde kalmıyor
Bu durumda zekât olmaz.
Fakat:
Kira gelirini biriktirdin
Bankada birikim oldu
Bu birikim zekât hesabına dahil edilir.
Ticaretle uğraşan kişiler için zekât hesabı farklı görünür ama aslında mantık aynıdır.
Ticaret malları, satış fiyatı üzerinden hesaplanır.
Örnek:
Dükkânda 300.000 TL değerinde ürün var
Kasada 50.000 TL var
Toplam: 350.000 TL
350.000 x 0,025 = 8.750 TL zekât
Bu bölümü kaydedip her yıl kullanabilirsin.
Altın değerini yaz
Nakit parayı yaz
Banka birikimini yaz
Dövizi TL’ye çevirip yaz
Tahsil edilecek alacakları yaz
Ticaret malı varsa yaz
Hepsini topla
Borçlarını çıkar
Kalan rakamın yüzde 2,5’ini hesapla
Bu kadar.
Bir kişi için örnek yapalım:
Altın: 60 gram (gram 3000 TL) = 180.000 TL
Banka: 120.000 TL
Nakit: 10.000 TL
Döviz: 500 dolar (kur 32) = 16.000 TL
Alacak: 20.000 TL
Borç: 50.000 TL
Toplam: 346.000 TL
Borç çıkar: 296.000 TL
296.000 x 0,025 = 7.400 TL zekât
Zekât hesaplanırken en sık yapılan hatalar şunlardır:
Sadece nakit parayı hesaplayıp altını unutmak
Borcu hiç düşmemek
Alacağı tamamen yok saymak
Zekâtı yanlış oranla hesaplamak
Zekâtı ihtiyaç sahibi olmayan kişiye vermek
Zekât niyeti yapmadan para vermek
Zekât ibadetinde niyet önemlidir. Hesap kadar niyet de doğru olmalıdır.
Zekât verirken kalpten niyet etmek yeterlidir.
Kişi içinden:
Allah rızası için zekâtımı veriyorum
diye niyet eder.
Bu niyet olmadan verilen para sadaka olur ama zekât yerine geçmez.
Zekât hesaplamak aslında zor değildir. Altın, nakit, döviz, banka birikimi ve tahsil edilecek alacaklar toplanır; ödenecek borçlar çıkarılır ve kalan miktarın yüzde 2,5’i zekât olarak verilir. Zekât, sadece bir hesap değil, aynı zamanda malın bereketi ve kalbin temizliğidir.
